Алдамчыларга кантип түшпөө керек
6 мүн
Кыргызстандын доскаларындагы ыкмалар жылдар бою өзгөргөн жок — аттар, суммалар жана акча которо турган колдонмолор гана өзгөрөт. Алардын баары бир нерсеге таянат: сени шаштырат жана аянтча көрүп турган жазышуудан алып чыгат.
Азыр иштеп жаткан беш ыкма
Брондоо үчүн алдын ала төлөм. «Товар талап кылынып жатат, Мбанкка миң сом ташта, кечке чейин кармап турам». Которгондон кийин номер өчүк. Буюм сени күтүп турсун деп акча эч качан төлөнбөйт: буюм же бар, же жок.
«Алматыдагы» же «Москвадагы» сатуучу. Телефонду карго менен жиберүүгө же шаар аралык маршруткага берүүгө даяр, бирок жарымын алдын ала сурайт. Чыныгы сатуучу жүк ташуучу компаниядан алганда төлөөгө макул болот — андан баш тартуунун өзү жооп.
«Төлөм» же «жеткирүү» шилтемеси. Дареги банктыкына же биздикине бир тамга менен окшош, ал эми форма карта номерин, мөөнөтүн жана арткы жагындагы үч санды сурайт. «Мынада» адамдар ортосундагы төлөм да, курьер да жок: мындай барактын баары бөтөн.
«Банктан» же «колдоо кызматынан» чалуу. Шектүү которуу жөнүндө айтып, СМСтеги кодду айтууну суранышат. СМСтеги код — бул сенин операциянын алдындагы колуң. Айттың — кол койдуң.
Өтө арзан. Сегиз миңге айфон жана эки жүз миңге «Камри» кокустуктан же шашылыш көчүүдөн болбойт. Тасмадагы ушундай эле товардын баасы менен салыштыр: үчтөн бирден ашык айырма — бул кызыктыруу, ийгилик эмес.
Чыныгы сатуучуну эки мүнөттө кантип ажыратуу керек
Жазышпай, чал. Алдамчылар үндөн качат: жазышууну жасоо унаа кайда турганы жана аны качан көрүүгө болору жөнүндөгү маектен оңой.
Жарыяда жок кадрды сура: ошол эле товарды башка бурчтан же бүгүнкү күн жазылган баракчанын жанында. Интернеттен уурдалган сүрөттөр ушул суроодо бүтөт.
Профилди кара: качан катталган, телефону тастыкталганбы, дагы эмне сатып жатат. Бир убакта айфон, күчүк жана «Спринтерге» тетик илинип турган каттоо эсеби — же кайра сатуучу, же уурдалган эсеп.
Биринчи кабар менен эле аянтчанын чатынан чыгып кетпе. Ичинде жазышуу сакталат жана аны модерация көрөт, сыртында эч нерсе калбайт — далил да, арызды кимге жазарың да.
«Мына» эч качан кылбаган нерселер
СМСтеги кодду сурабайт. Чатта да, телефон менен да, «жарыяны текшерүү үчүн» да.
WhatsAppка жеке номерлерден жазбайт жана мобилдик номерлерден чалбайт. Колдоо кызматы аянтчанын ичинде жана myna.kg доменинен жооп берет.
Сатып алуучу менен сатуучунун ортосундагы акчаны кабыл албайт жана аны «товар жеткенге чейин» кармабайт. Эсептешүү дайыма түз жүрөт жана ага аянтча кепилдик бербейт.
Акчаны жарнамалоо жана тариф үчүн гана алат — сайттын же колдонмонун ичиндеги баскыч аркылуу, эч качан бирөөнүн картасына которуу менен эмес.
Эгер акча кетип калса
Биринчи сааттарда банкка чал жана которууну токтотууну, алуучуну бөгөттөөнү сура. Андан ары мүнөттөр эмес, айлар чечет.
Милицияга бар, телефону 102. Жазышуунун скриншотторун, которуунун чегин жана жарыянын номерин ала бар — ал жарыянын барагынын дарегинде турат.
Жарыянын барагындагы баскыч менен арызданып кой. Арыз беш жумуш күнүндө каралат — бул Санариптик кодекстеги мөөнөт, биздин жакшы каалообуз эмес.
«Комиссия үчүн акчаңды кайтарып берем» дегенге макул болбо жана «которууну бөгөттөн чыгаруу үчүн» төлөбө. Бул ошол эле ыкманын экинчи бөлүгү жана анда биринчисинен көбүрөөк жоготушат.
Көп берилүүчү суроолор
- Сатуучу алдын ала төлөм сурап жатат. Бул дайыма алдамчылыкпы?
- Дайыма эмес, бирок тобокел толугу менен сеники: телефон номери боюнча которуу жокко чыгарылбайт жана талашка түшпөйт. Буюм сейрек болуп, сатуучу башка шаарда болсо, жүк ташуучу компаниядан алганда төлөө жөнүндө сүйлөш. Алдын ала төлөөгө макул болсоң — видеочалуудан кийин гана, кейибей турган суммага жана эч качан бүт баасына эмес.
- Ал паспортунун сүрөтүн жиберди. Эми ишенсе болобу?
- Жок. Бөтөн паспорттордун сүрөттөрү топтоп сатылат, ал эми сканды тартуу — он мүнөттүк иш. Жолуккан жерде жүзүн документ менен салыштырмайынча, паспорт эч нерсени тастыктабайт.
- Каттоо эсебине бир жыл болгон жана элүү жарыясы бар. Мындайга болобу?
- Каттоо эсебинин тарыхы номер менен кошо уурдалат. Эгер жазышуунун үнү капысынан өзгөрүп, жолугуунун ордуна алдын ала төлөм сунушталса — жарыядагы номерге үн менен чал. Чыныгы ээси мындай эч нерсе жазбаганын дароо айтат.