Кантип коопсуз жолугуп, акчаны берүү керек

Күндүз жана эл көп жерде: соода борборунун кире беришинде, кайтарылуучу унаа токтотуучу жайда, банктын бөлүмүнүн жанында. Кире бериштеги камералар — бул шектенүү эмес, болуп жаткан нерсенин жалгыз жазуусу.

Техника үчүн розетка жана Wi-Fi бар жерди тандап ал: фудкорт же кофекана. Телефонду күйгүзүп, өз сим-картаңды салып, камерасын жана үнүн текшерүү керек — кышында көчөдө бул мүмкүн эмес.

Сатуучунун үйүнө жана унаасына отурба, айрыкча накталай акча менен. Товарды алып чыгуу мүмкүн болбосо — эмерек, кир жуугуч машина, — экөө болуп бар жана кайда баратканыңды кимдир бирөөгө алдын ала айт.

Чоң сумма — банктын бөлүмүндө гана: алдың, кассада санадың, кызматкердин көзүнчө бердиң. Базардын унаа токтотуучу жайындагы чөнтөктөгү беш жүз миң сом — бул сатуучуга байланышпаган өзүнчө тобокел.

Экинчи адамды ала бар. Бирөө товарды карайт, экинчиси — айланасын. Соодадагы көчө уурулугунун жарымы сатып алуучу экранды карап турганда болот.

Техникага жана унаага бош адамды эмес, түшүнгөн адамды ала бар. Беш жүз сомдук уста он беш миңдик оңдоодон арзан.

Үйдө же досуңа кайда, канчада баратканыңды жана кайсы номерден жазганын айт. Бул отуз секунд, бирок бир нерсе туура эмес кетсе, милиция менен сүйлөшүүнү бир кыйла жеңилдетет.

Балдарды ала барба. Көңүлдү дал ошолорго бурушат.

Берүүдөн мурун сана жана бүт сумманы көрсөтпө. Керектүүсүн алдын ала бөлүп ал, калганын өзүнчө кармап тур.

Ири банкнотторду жарыкка карап текшер: сомдо суу белгиси жана коргоо жиби бар. Банктын бөлүмүндө акчаны машина санайт жана бул жүз миңден жогорку сумма үчүн эң жакшы жол.

Телефон номери боюнча которуу ыңгайлуу, бирок жокко чыгарылбайт. Товар колуңа тийгенден кийин гана которуп бер, «азыр ташташтайын, сиз жибере бериңиз» деп эмес.

Буюм сени күтүп турсун деген күрөө акча — негизинен жаман ой. Ансыз болбой турган болсо, аны жолуккан жерде, кол кат менен жана жоготууга даяр суммада бер.

Он миң сомдон жогору колуң менен кол кат жаз: экөөнүн аты-жөнү жана паспорт маалыматтары, эмне сатылды, канчага, күнү, колдору. Бир барак кагаз бекер турат жана сотто жазышуудан көп нерсени билдирет.

Унаага жана батирге кол кат келишимди жана кайра каттоону алмаштырбайт. Акча каттоо учурунда берилет, «эртең МКАга барабыз» деп эмес.

Товарды, документтерди жана каршы болбосо, сатуучунун өзүн товардын жанында сүрөткө тарт. Өзүнүкү катары сатып жаткан буюму менен сүрөткө түшүүдөн баш тартуу — бул жооп.

Жазышууну жана которуунун чегин сакта. Аларды «кереги жок» деп өчүрүү сооданын күнүнөн бир айдан эрте болбошу керек.

Алганда төлөнүүчү жүк ташуучу компанияны колдон: кутуча алдыңда турганда, кампада төлөйсүң. Кыргызстанда Бишкек, Ош, Жалал-Абад жана Каракол ортосунда ташуучулар ушундай иштейт.

Маршрутканын айдоочусу менен берүү — иштеп жаткан адат, бирок айдоочуга акча алдын ала берилбейт. Сатуучу посылканы жиберет, сен алганда төлөйсүң, айдооч ташуу үчүн гана акы алат.

Курьерди же айдоочуну коё бергенге чейин кутучаны текшер. Ачылган таңгак жана «кийин карап аласыз» — бул доомоттон баш тартуу.

Аянтчанын ичиндеги жеткирүү — өз эрежелери жана кызмат аймагы бар өзүнчө кызмат. Андан тышкаркынын баары — экөөңдүн ортоңордогу макулдашуу жана аянтча ага катышпайт.