Батирди кантип жалдап, күрөө акчаны жоготпоо керек

Даректерди сатуу. Сенден «батирлердин базасы» же «ээлерине жетүү» үчүн акча алышат. Ал даректер боюнча же берилбейт, же бир жума мурун берилип кеткен. Тизме үчүн төлөө — эч нерсе үчүн төлөө.

Сүрөт боюнча брондоо күрөө акчасы. Батирди жазышууда көрсөтүшөт, «кетип калбасын» деп күрөө акча сурашат, анан адам жоголот. Тирүү көрбөгөн батир брондолбойт.

Өзү жалдап алган адам берип жатат. Адам батирди бир айга жалдап алып, аны бешөөнө кайра берип, ар биринен депозит чогултат. Менчик жөнүндөгү бир документ менен текшерилет.

Бир айдан кийин чыгарып салуу. Кирдиң, эки айга жана депозитке төлөдүң, бир айдан кийин «жээним келе жатат, бошотуңуз». Келишимде жазылган мөөнөт болбосо, талашууга эч нерсе жок.

Жарыяда болбогон «плюс коммуналка» баасы. Кышында жылуулук жана жарык он сегиз миңди жыйырма бешке айлантат. Кирерден мурун сураш керек, январда эмес.

Менчик укугу жөнүндө күбөлүктү жана паспортту сура. Алардагы аты-жөнү дал келиши керек. Бул орой мамиле эмес: биринчи жолу жалдап жаткандардын баары ушундай кылат.

Тууганы берип жатса — ишеним кат керек же жок дегенде сенин көзүңчө ээсине чалуу. Кагазсыз «бул апамдын батири, ал Россияда» деген сөз апасы келип, сени чыгууну сурай алат дегенди билдирет.

Ортомчу — кадимки нерсе, бирок ал тандап берүү жана көрсөтүү үчүн комиссия алат, «базага жетүү» үчүн эмес. Комиссия ачкыч колуңа тийгенден кийин бир жолу төлөнөт.

Кошуналардан бул жерде ким жашаарын жана ээси ким экенин сура. Кире бериштеги отуз секунддук сүйлөшүү суроого каалаган документтен жакшы жооп берет.

Жалдоо мөөнөтү жана узартуу шарттары. Мөөнөтү жок келишим эч нерсе кармабайт: качан кааласа, ошондо чыгууну сурашат.

Сумма, төлөө күнү жана ыкмасы. Накталайбы же которуу мененби, айдын кайсы күнүнө чейин жана кечиктирсе эмне болот.

Депозит: өлчөмү, эмне үчүн кармалат жана качан кайтарылат. «Бузулуу жок болсо, чыккан күнү кайтарылат» деген сөз «макулдашуу боюнча» дегенден жакшы.

Жарык, суу, таштанды, жылуулук жана интернет үчүн ким төлөйт. Кыргызстанда бул адатта жашоочунун мойнунда, бирок ачык жазылышы керек.

Чыгуу жөнүндө канча күн мурун эскертилет — эки тарап тең. Бир ай — кадимки жана акылга сыярлык мөөнөт.

Балдар, жаныбарлар менен жашоого, тамеки чегүүгө, конок чакырууга болобу жана кимдер менен киресиң. Бул суроолор дайыма чыгат, кагазда болгону жакшы.

Суу жана электр эсептегичтеринин көрсөткүчүн актыга көчүр жана эсептегичтердин өзүн сүрөткө тарт. Ансыз жарым жылдык бөтөн карыз биринчи эле квитанцияда сеники болуп калат.

Бүт батирди сүрөткө тарт: дубалдарды, эмеректи, техниканы, чытыраактарды, тактарды, сантехниканын абалын. Сүрөттөрдү ошол эле күнү ээсине жибер — ошондо экөөңдө тең бир күн болот.

Эмерек менен техниканын тизмесин келишимге же тиркемеге түз. Чыгууда талаш ушул тизмедеги нерселер боюнча гана жүрөт.

Эмне иштеп турганын текшер: кранды, агызууну, розеткаларды, кулпуну, терезелерди, жылуулукту. Сенден мурун бузулган нерсе сенден мурун жазылат, чыгууда эмес.

Күрөө акчаны батирди көргөндөн кийин гана жана кол катка же кол коюлган келишимге каршы бер. Суммасы, дареги жана күнү жазылган кол менен жазылган кат — бул мурунтан эле документ.

Депозит — «акыркы ай» эмес. Эгер аны акыркы ай деп макулдашсаңар, ошентип жазгыла: болбосо чыгууда ээси башкача эсептейт.

Бүт мөөнөт бою бир ыкма менен төлө. Төлөмдөрдүн тарыхы бар которуулар — сенин өз убагында төлөгөнүңдүн далили.

Чыгууда батирди чогуу карап чыккыла, сүрөттөр жана тизме менен салыштыргыла, эсептегичтердин көрсөткүчүн алгыла. Депозит ошол замат берилет, «бир жумадан кийин котором» деп эмес.